Frysk en Frij, Nieuw Noord en Feanfan: Geen weg terug

Protest

Juster ha ik foar de twadde kear yn myn libben nei in protestgearsit west. Dêr soenen jo as konklúzje út lûke kinne dat der nochal wat foar nedich is om my safier te krijen. Dat kloppet. In keppel roppende en razende minsken byelkoar is yn 'e regel net it earste dêr't ik oan tink as ik in jûn fuort wol.

De earste kear is al in skoft lyn. Dy wie yn de Prinsetún yn Ljouwert. De reden wie dat de Fryske polityk yn mearderheid de stipe oan it prachtige blêd Frysk en Frij opsei. Tefolle soere stikjes stienen der yn en dêr woenen de dames en hearen net oan meibetelje, te mear omdat de Fryske Steaten nochal ris op it harspit fan de kollumnisten rekken.

In swarte side yn de Fryske polityk fûn en fyn ik dy saak noch altyd.
Doede Veeman, Reboelje en in soad oare Fryske artysten makken der in moaie middei en jûn fan.
Resultaat fan de dei: Gjin.

Friese gezagsdragers verlost van lastige horzel

WIO JOUSTRA − 17/02/98, 00:00

Frysk en Frij, het enige opinie- en familieblad in de Friese taal, is ter ziele. Niet voor het eerst in zijn ruim vijftigjarige geschiedenis: tussen 1966 en 1972 deed het blad noodgedwongen ook een knipperke, zoals hoofdredacteur en uitgever Goasse Brouwer het voorlopig 'slapend' voortbestaan van het blad noemt....

Van onze verslaggever

Wio Joustra

LEEUWARDEN

De reden is op het eerste gezicht het geslonken abonneebestand. Het Friese taalgebied is nu eenmaal erg klein. En, zoals in een later deze week te verschijnen bundel kritische essays over Friesland, het Fries en de Friese Beweging van Freark Bergstra, oud-voorzitter van de Fryske Akademy, te lezen staat: 'Al hongen wy de minsken by hûnderten op, wy koene har noch net twinge om dat te dwaan wat hja net dwaan wolle: Frysk prate'.

Met andere woorden, zelfs op straffe van de galg kunnen mensen niet worden gedwongen Fries te praten. Of te lezen. Maar is een totale oplage van ruim 3300 wel zo laag? Brouwer: 'De Friestalige potentiële achterban is 28 keer zo klein als de vergelijkbare Hollandstalige. Het is een vergelijking van appels met peren, maar relatief komen we daarmee op de tweede plaats, net na Elsevier en nog nipt voor Vrij Nederland.'

Wie het afgelopen jaar het gekrakeel en gekijf van provinciale politici en zelfbenoemde Friese cultuurpauzen over de subsidiëring van het blad heeft gevolgd, moet wel tot de conclusie komen dat er andere redenen zijn om de uit de illegaliteit ontsproten opvolger van Sljucht en Rjucht de nek om te draaien.

Frysk en Frij was onder de bezielende leiding van een klein groepje journalisten, dat jaren heeft gewerkt met behoud van uitkering, wel eens te eigenzinnig en te elitair voor de Friese gezagsdragers.

Het blad, met een keur aan columnisten, trapte kennelijk op lange tenen van bobo's, die in Friesland pommeranten worden genoemd. Heel anders dan de door de provincie gesubsidieerde Friestalige F-side in de beide regionale dagbladen, of de Nederlandstalige Friesland Post: een soort Sjors en Sjimmie én Libelle, leuk voor thee- en breikransjes, maar bepaald geen diepzinnige literatuur.

In een tijdsgewricht waarin Europese minderheidsculturen alle kans krijgen zich te manifesteren, kan het enige zelfstandige, onafhankelijk geschreven journalistieke medium in de tweede rijkstaal het hoofd niet boven water houden. Een medium dat altijd een kweekvijver is geweest voor nieuw literair talent en Friestalige journalisten.

Staat het schaamrood de provincie die met alle geweld haar naam wenste te veranderen in Fryslân op de kaken? Nou nee. Het beschikbare geld wordt gestoken in wat door veel Friezen als een overbodig feest wordt gezien: de feestelijke herdenking van het feit dat Albrecht van Saksen 500 jaar geleden de baas werd in dit gewest. Maar geen 80 duizend gulden om Frysk en Frij als kwartaalblad in stand te houden.

De Ried fan de Fryske Beweging verwijt Gedeputeerde Staten daarom olygargysk te handelen. Als 'een bevoorrechte klasse' voeren deze regenten het bewind over Friesland, zegt deze, geheel in de stijl van de hertog Van Saksen die aan de roemruchte Friese vrijheidsliefde een einde maakte.

Maar op dit soort verbale plaagstootjes richting provinciehuis na, ontbreekt het ook de Friese Beweging aan enige creativiteit ten gunste van Frysk en Frij. Had Bergstra dan toch gelijk toen hij schreef dat de Fryske Beweging eigenlijk niet meer is dan 'het streven de Friese taal zo langzaam mogelijk te laten uitsterven'?

Intussen verwijten de grote politieke partijen in de Provinciale Staten elkaar dat ze Frysk en Frij de dolkstoot hebben toegebracht. Een weinig verheffend schouwspel met middelmatige acteurs en een dramatische slotakte waarin de Frysk Nasjonale Partij wordt toegebeten 'op demagogische wijze aan een dood paard te trekken'.

Verantwoordelijk gedeputeerde B. Mulder (PvdA) heeft inmiddels een commissie van deskundigen om zich heen verzameld. Die moet de levensvatbaarheid van een friestalig tijdschrift onderzoeken dat ten minste twee keer zo veel abonnees telt als Frysk en Frij.

De Friestaligen houden hun hart vast. Ze zien het als een onzalig idee de Friesland Post onder auspiciën van het AFUK, een semi-overheidsinstelling op onderwijsgebied, te laten verschijnen als tweetalig tijdschrift. Vooral luchtig en toeristisch, met de nadruk op al het moois dat Friesland te bieden heeft. En een Friestalig katern dat zo kan worden weggesmeten, een Fuortsmyt-katern dus.

De situaasje by Sportklup Hearrenfean is no safier eskalearre dat de supportersferienings de hannen ynienslein ha en it betrouwen yn de folsleine direksje en RfK opsein ha. Om ien en oar ta te ljochtsjen wie der juster in jûn belein dy't ynearsten as ynrinjûn bedoeld wie. De aktuele ûntjouwings makken der in drok besochte gearsit fan.
Ik moat de oanwêzigen in grut komplimint meitsje, it gie op in tige fatsoenlike wize. Gjin razerij en skellerij. Alle fragen dy't op it aljemint kamen koenen rêstich beandere wurde, dit yn de tradysje fan Sportklup Hearrenfean, in klup mei fatsoenlik publyk.

Juster krige ik in bytsje it gefoel werom dat ik de lêste tiid mist ha. Dit wie de Hearrenfeanfamylje sa't ik se kennen leard ha. Noed foar de klup, noed foar de sfear en besoarge oer hoe't de saak der foar stiet.

Ien ding is helder, foar de supporters fan Nieuw Noord en Feanfan is der gjin wei werom. It betrouwen opsizze dogge jo ien kear.
Resultaat fan de jûn: Ienriedich gefoel foar en oer SC Hearrenfean foar in part werom krigen. En dat is wichtich, want in fuotbalklup moatte jo mei gefoel bestjoere, it gefoel dat no net oanwêzich is. Nee, ik neam hjoed gjin nammen.