zondag 29 augustus 2021

Bruce Springsteen syn heidefjild

 

Bruce Springsteen syn heidefjild

 

Wat bloeit de heide oeral prachtich dit jier, sa lês ik yn de kranten. Moaie foto’s fan pears kleure fjilden der by. It komt omdat we dit jier wer in normale simmer ha mei in soad Hollânsk reinwetter. Heide, foar ús as lytse bern wie it symboal fan earmoede. Nea yn de hiele wrâld hie ik tocht dat op in stik lân dêr’t heit en mem de kij weidzje lieten, ea heide bloeie soe.

 

Mar tiden hawwe tiden. As je no de Marijkemuoiwei yn Oranjewâld delkomme, bloeit der heide. Pears. Der rinne wat skiep om de bjirken en oare opsjitters koart te hâlden. Op dat fjild lizze myn jeugdjierren. Blomryk lân mei Frysk reabûnt fee. Myn broer sei dizze wike dat de Van Limburg Stirums, dy’t yn de kelder op it hôf yn Brongergea bysetten binne, grif ek net tocht hienen dat der wer heide bloeie soe op de grûn dy’t sy ûntginne lieten.

 

Dize wike wie ik te rinnen. Ik ha net safolle mei Bruce Springsteen, mar it tafal (tafal bestiet net) woe, dat ik krekt it komboerd fan Brongergea passearre en it sicht op Pauwenburg krige, doe’t der in nûmer fan Springsteen yn myn earen klonk. Pauwenburg, de pleats dêr’t ik 52 jier lyn op de wrâld kaam. Der stiet no in grutte wenbuorkerij, dy’t Leo Nieuwe Weme der delsetten hat doe’t er syn winkelformule ferkocht hie.

 

Ik harke nei muzyk op de Arrow Classic Rock app en Bruce begûn My Hometown te sjongen. De muzyk fan de E-Street Band is meast wat simpel (Born in the USA is echt freeslik dom en bombastysk), mar yn dit nûmer hearre je se amper en dat is prima. De teksten fan Springsteen binne nammentlik wol moai. Ik sweefde werom nei myn jonge jierren, mei in McCormick ynstee fan de Buick dêr’t it yn My Hometown oer giet. Mar it gefoel is krekt itselde.

 

Brongergea. Safolle feroare, fan in streek fol boerebedriuwen nei in strjitte dêr’t se harren drok meitsje oer deimen. Inkel de hynders binne bleaun. Mar kij rinne al jierren net mear yn Oranjewâld. De lêste boer mei kij wie op buorkerij Donglust, dêr wurdt as we speak ek in kolossale wenbuorkerij fan makke.

 

Oranjewâld, it sâlt fan de Fryske wrâld, is ferwurden ta in park. Moai om troch te rinnen, mar ik mis it doarp fan de jierren 70. Kafee Oord, Hakse die Bakse, safolle is ferlern gien. De keallekeuring op de jister, hast op itselde plak stie no de tinte fan it Oranjewoud festival. Wy hienen bomfolle sealen mei de iisklupjûnen yn Tropenfauna, gjin ferlet fan in festival.

 

‘Last night I set him up, behind the wheel, said son take a good look around, this is your hometown,’ song Bruce yn myn ear.

 

De heide bloeit miskien moai, mar soms wie eartiids alles dochs better, Bruce.        




maandag 9 augustus 2021

‘Had je misschien met me naar bed gewild?’

 

‘Had je misschien met me naar bed gewild?’

‘Had u het bonnetje mee gewild?’ 'Had u het bonnetje erbij gewild?' Dit is tsjintwurdich in frij gebrûklike wize fan oansprekken as jo earne wat keapje. En ik fernuverje my der oer want it fielt hartstikkene fout. De fraach op dy manier stelle ymplisearret dat jo al net mear yn de winkel binne. It is achterôf freegje. Sa fan: ‘Jo binne al thús, mar hienen jo achternei ek in bontsje ha wollen?’ It is hiel bot yn de moade by jonge minsken dy’t ergens achter de kassa sitte

Neffens immen dy’t der mear doel oer hat as de gemiddelden ûnder ús, is it in oerdreaune foarm fan fatsoen om it sa te freegjen. Minder direkt, mei fjouwer slaggen om de earm. Korrekt is: ‘Wilt u het bonnetje mee?’ Want jo steane der dochs, dus is it de goede tiid om soks te freegjen. Ik fyn dêr neat mis mei, mar blykber kin dat net mear. Miskien is it in moade-ding, krekt as it útsprekken fan KKKgggggooaaatsiejee, as je gewoan Kroatië bedoele.

Noch in foarbyld. Jo komme mei de honger yn de hals in restaurant binnen en de ober (mei dat eins noch wol sa neamd wurde, mar dat is in oare diskusje, miskien is der in fariant op de Fryske flagge foar te betinken) komt nei jo ta. Jo jouwe oan dat jo wol in hapke ite wolle. Grutte kâns dat er seit: ‘Kan ik alvast iets te drinken voor u inschenken?’ Ik hoopje al datsto dat kinst, oars hast it ferkearde baantsje! Mar graach, wy ha toarst.

En dan komt it: ‘Had u misschien de menukaart gewild?’ Ja, want de mage rattelt my nuver en ik wit net út de holle wat jim hjir ferkeapje. Mar handiger is: freegje gewoan: ‘Wilt u de menukaart?’ of ‘U wilt staks ook een hapje eten, zal ik de menukaart halen?’ en/of ‘Zal ik u de menukaart brengen?’

As it iten dan op tafel stiet komt de folgjende opmerking faak om de hoeke: ‘Had u daar ook nog iets te drinken bij gewild?’ No, graach. Mar dan wol daliks, as dat kin. As wy it iten op ha is it oan de lette kant. De fraachstelling doocht dus foar gjin meter.

‘Had u daar ook een gebakken eitje bij gewild?’ Ja, dat hie ferhipte lekker west, bêste jonge. Mar no ha ik de bôle drûch opkôge. Stel de fraach oars en better. ‘Wilt u er een gebakken eitje bij?’ Dat is tige fatsoenlik en it kloppet ek noch in kear yn de tiidsfoarm. Hâld op mei dat über fatsoenlike gekunstelde taalgepruts en freegje dêr’t it op stiet.

 

Ik freegje my ôf hoe’t dy jongerein dat mei relaasjes ha. ‘Had je eigenlijk ook nog met me naar bed gewild?’

 

De lust soe my daliks hielendal oer wêze. Mar ik bin dan ek hypergefoelich foar taal. En foar foute, swier subsidiearre flaggen.  



   

maandag 26 juli 2021

Reinbôgen okee, mar bliuw fan ús flagge ôf.

 

Reinbôge

 

In slinger fan reinbôgen tusken de tuorren. Alle bankjes en kûpstuoltsjes yn reinbôge-kleuren opfervje. De tuorren sels ek. Gjin inkel probleem. Om my fervje we it gers fan it Sjûkelân ek yn reinbôge-kleuren. De ballen: ek daliks in reinbôge yn printsje. Der is gjin inkel ekskús om net sjen te litten dat wy minsken net wolkom hjitte, hoe’t se ek binne, fan wa’t se ek hâlde. Gjin inkel ekskús. De wanten meie ek in moaie reinbôge op nifele wurde, alle keatsers yn in shirt mei in reinbôge. It span Fryske hynders mei in dek op yn reinbôge-kleuren en de koets, plus de koetsier, alles mei utering jaan oan it feit dat we hjir in iepen Mienskip binne. Lit dêr gjin inkel misferstân oer bestean. Hooplik ha ik no Ate mei deselde achternamme as ik en Abe de Vries, syn maat, oertsjûge fan it feit dat ik harren stribjen nei lykweardichheid yn hast alles stypje. Werklik hast yn alles. En de reden ha ik in skoft lyn alris opskreaun.

 

Ken uw geschiedenis: It is tiid foar in homopartoer op de keatsfjilden. Dat wie 27-07-2013 de deistelling yn de Ljouwerter krante. Ate mei deselde achternamme as ik wie de skriuwer.

 

Ik ha dêr doe in kollum oer skreaun. Oer dat ik in ferskriklik leave nicht kwytrekke bin mei in wrede histoarje as immen dy’t net wêze mocht wa’t se wie. Kom dus net oan myn gefoel foar en oer minsken mei in oare geaardheid, want dat soe freeslik mispleatst wêze. Ik siet yn de tsjerkeried fan de PKN gemeente yn Boarnburgum doe’t we dêr it homo-houlik mei akklamaasje oannaam ha, dus gjin inkel misferstân dêroer.   

 

Oer mispleatst sprutsen. Want dat is dêr’t ik it even oer ha wol. Want ien ding bin ik it totaal mei ûniens. Je meie oan in soad dingen komme, mar net oan ús flagge. Dat is in foarm fan dis-respekt. Ik kin my net yntinke dat hokker lân dan ek syn as har flagge sa misbrûke soe as dat wy hjir op dit stuit yn Fryslân mei de moaiste flagge fan de wrâld dogge.

 


Kleurje om my hiel Fryslân yn reinbôge-kleuren, mar dy flagge moatte jo ôfbliuwe. Ate mei deselde achternamme as ik en Abe, syn maat, sille no alle boppesteande wol ferjitte en allinnich oer de flagge begjinne te rachen, want grutsk wêze op de Skeane Banen is sa’n dinkje, dêr krije se jokte fan. Ik krij jokte fan it skeinen fan ús flagge. Neffens my fine de beide hearen dat hast alles mei yn dit lân, benijd oft se my dit dan gunne.    

zaterdag 17 juli 2021

Mar it wie op TV, dus dan...

 

Ik wie wer ris tsjûge fan in petear. Nei twa sinnen siet ik der al hielendal yn. Even hie ik oanstriid om it op te nimmen, want it gie ergens oer, mar ik ha it net dien😇. Flak dêrnei krige ik oanstriid om my der yn te mingen, mar ek dat die ik net. De setting wie in bankje, (wêr oars) ergens yn Fryslân. It begjin moat ik jim skuldich bliuwe, want doe wie ik der noch net. De gearstalling fan it selskip sil ik ek net ferklappe, want dat docht der net echt ta.  

 

‘En de moard op dy Fortuyn dan?’

‘Hoe bedoelst?’

‘No, dy wie fan de polityk.’

‘Se wienen beide faak op de telefyzje.’

‘O, dat sil wol. Ik sjoch eins gjin jeuzelprogramma’s mear neidat ... der net mear is.’

‘Wat dochst dan jûns? Ik bin bliid dat der in TV is.’

‘Ik sjoch wol, mar nei oare dingen. Ik ha hast 500 netten, der is altyd wol wat op.'

'Mar wat dan?'

'Ehh... Oer de oarloch of wat oars dat my oansprekt.’

‘Dat is al sa lang lyn.’

‘Ja, mar as ik de kranten leauwe mei, giet it wer de ferkearde kant út.’

‘Hoesa?’

‘Ik ha lêzen dat it foar bepaalde fûnsen ferbean wurdt om jild yn Joadske bedriuwen te belizzen dy’t yn de Nedersettings aktyf binne.’

‘Ach je, larie. Dat sil dochs net?’

‘Neffens my hat de 2e Keamer dat regele. Aanst begjint alle ellinde wer opnij.’

‘Haha, ik leau der neat fan. Dan hie ik dêr grif wol wat oer heard yn Op1 of by Beau of sa.’

‘Tinkst?’

‘Fansels wol. Neffens my sjochsto nei de ferkearde stjoerders.’

‘Ik sjoch net nei praatprogramma’s, dat sei ik dochs krekt? Ik lês kranten.’

‘Ja, it sil allegearre wol. Jûn komt ‘Help, mijn man is klusser’ der wer op. Hast dat wolris sjoen? Maaaachtich!’



 

 

 

 

 

    

zaterdag 3 juli 2021

Sander en Avine

 

Oan Arno Brok

 

It hong al in skoftsje yn de loft, de docu dêr’t kollega skriuwer Bart Kingma en eminint ûndersykssjoernalist Onno Falkena de winsklikheid en helberheid fan in Lelylijn en in dêroan keppele Deltaplan tsjin it ljocht hâlde. Yn tal fan opiny en oare stikken yn regionale en lânlike kranten wie it grutte ferset tsjin dizze megalomane opstigings al te lêzen, de healoere dy’t Kingma, Falkena en harren team dêr oan taheakje lit hielendal neat mear oerein fan de Noardlike bestjoerlike wiete dream.

 

Werklik op alle fronten wurde de poaten ûnder stuollen fan dizze opstiging wei seage. En it is totaal net omdat wy hjir yn de moaiste provinsje fan Nederlân net foarút wolle, krekt it tsjinoerstelde. Mar sa net! It takomstbyld fan in miljoen mear ynwenners yn it Noarden is eat dêr’t wy earst mar ris in djipgeande maatskiplike diskusje oer ha moatte, wolle wy dat en wat docht it mei de unike eigenheid fan it Noarden. Net mei de gerdinen ticht en mei de rêch nei bûten as it even kin. Want út datsoarte oerlizzen komme deidreamen lykas Deltaplannen en Lelylinen.

 

De ferantwurdlik deputearre Avine Fokkens krige yn de LC romhertich de romte om mei it fingerke omheech har gelyk te preekjen, mar it wurdt tiid om har tsjin harsels yn beskerming te nimmen. Der komt gjin trochrinnende line nei Dútslân, no net en noch in hiel skoft net. In Lelyline allinnich nei it Noarden is kolder, dat seit de heechlearaar yn de docu, want minsken wolle leafst by harren roots wenjen bliuwe. Dat stiet trouwens ek al yn tal fan opinystikken, dy’t se grif wol lêzen hat mar net ta har nimt omdat se te bot ôfsletten yn har eigen bubbel sit. Miskien soe in besite oan in eks-deputearre in opsje wêze, ik wol har de namme wol trochspylje. Dêr kin se in soad fan leare.

 

It wurdt tiid dat ús kommissaris Arno Brok syn rol as foarsitter fan it kolleezje oppakt en syn partijgenoat Avine even apart nimt. Hy soe har útlizze moatte dat je soms je ferlies nimme moatte omdat der gruttere machten oars tinke as dat jo dogge. Mei yn syn achterbûse de boargemasterspriis foar ferbinend fermogen moat Brok dat putsje wol opknappe kinne.

 

Je moatte yn polityk soms ek gewoan leep wêze. Ek dêryn blinke guon út en oaren net. Sjoch, der wie in skoft lyn ek alris in diskusje oer in pear spoarbanen. De Zuiderzeelijn en de Hanzelijn. Dy earste sneuvele, de twadde kaam der wol. Der wie ien stêd dy’t dêr fiktoarje oer kraaide. Kampen. En Kampen hat dizze wike in nije boargemaster oankundige. De Fryske deputearre Sander de Rouwe, kollega fan Avine Fokkens dus. Sander seach it swurk grif al in skoftsje driuwen en kiest foar it ‘winnende’ kamp.   

 

Miskien kin kommissaris Brok in pear frijkaartsjes regelje foar frou Fokkens. Foar it modelspoarmuseum yn Snits, dat fine de bern grif ek wol aardich as kompensaasje foar al dy tiid dat mem allinnich mei de treintsjes boarte hat. Se kinne der út Ljouwert wei sels mei de trein komme, hoe moai is dat?  





    

zondag 27 juni 2021

Water under the bridge yn 2030

 



 

It jier 2030 liket yn de eagen fan in soad planmakkers in hillich jier. Foar it gefoel is der noch in wrâld oan tiid om de meast ideologyske fiersichten te betinken, út te wurkjen en te realisearjen.

 

Dat is net sa. 2030 is by wize fan sprekken oaremoarn. Oer in pear moannen is it 2022, dus noch mar twa bestjoersperioaden en it is safier. De kliuw tusken de Rânestêd en de fly-over gebieten yn de rest fan Nederlân waard dizze wike wer in kear hiel skerp delsetten troch de Volkskrant. Dy krante dy’t yn al syn wiisheid al stoppe is mei it besprekken fan auto’s dy’t net elektrysk oandreaun binne. Ik freegje my wolris ôf oft se op de redaksje fan dy krante wol troch ha yn hokker tiidframe we dat sette moatte.

 

Foarbyld: In dei as wat lyn stie yn de krante dat der op grutte skeal fersmoarge benzine nei Afrika ferhannele wurdt. Omdat se dêr net sa nau sjogge as hjir. Dêr ride se noch fleurich mei út Europa eksportearre fersmoargjende auto’s dy’t hjir yn guon stêden net mear binnen de ring komme meie. It probleem is dat dat ek noch desennia sa bliuwe sil. Yn Afrika hat yn ferhâlding ta Europa en Amearika noch hast gjin minske in corona-prik hân. Se sille dêr ek noch yn disel- en benzine-auto’s riden bliuwe, as we se hjir al yn in museum plante ha. Ik gok dat der yn it jier 2075 noch altyd lannen binne dy’t goud jild fertsjinje oan de eksport fan oalje.

 

2030 is in út de loft sûge datum dêr’t we net al te folle oan ophingje moatte. It is gewoan net realistysk. It listje fan missys dêr’t de Volkskrant mei kaam is dat ek net, hoe nobel ek.

 

1: CO2 neutraal yn 2030 is in moai idee, mar fansels in utopy.

2: De vega-lobby giet op de burelen fan de Randstedelijken safier dat se it yn 2030 in missy fine om Nederlân fleisfrij te hawwen, wylst der ferline jier noch nea safolle fleis iten is. Je freegje jesels dan wolris ôf wat de realiteitssin fan in stik is.

3: Noch ien: De meast bedrige soarten yn Nederlân moatte rêden wurde. Fansels, in geweldige missy. Mar as je dat útwurkje, sil de predaasje in slach tabrocht wurde moatte. Dat binne dy tige knuffelbare bisten lykas foks, marter, earrebarre en oer in jier as wat de wolf. No, kom dêr mar ris mei yn Amsterdam. Kânsleas dus, dizze missy. Sels it twongen stopjen fan de hiele agraryske sektor sil dêr gjin sprút feroaring yn bringe. De balâns yn de natuer is der net yn parklandschap Nederlân, akseptearje dat gewoan in kear, der sil beheard wurde moatte.

4: In driuwende stêd dy’t himsels rêde kin. Dit megalomane plan moat yn acht jier realisearre wurde. Sille wy it ris op 2050 sette en dan konkludearje dat it de safolste proefballon wie dat ferfongen is troch ynpoldering fan stikken Noardsee en de Markerwaard?

Okee. Punt 5 is ien dêr’t ik hielendal achter stean. De oaren ek foar in part, mar dit is ien dêr’t we de wrâld mei foarút helpe kinne. Nimmen yn Nederlân mear ‘laaggeletterd’ Geweldich om dêr op yn te setten. Daliks dwaan. Mar dan moatte de minsken dy’t dêr foar soargje moatte, de motivaasje fine om foar in klasse te stean. Want it is net de planmakker of de útwurker dêrfan, de managementlagen dy’t der dan wat mei miene te moatten en de polityk dy’t sa dreech as sjerp is, mar de juffen en masters op de basisskoallen. Dy moatte it dwaan. Mar ek hjir is 2030 in kulgetal. Der binne safolle trochrinnende faktoaren dy’t dêr op fan ynfloed binne dat je soks gewoan net oan in jiertal ophingje kinne.

 

En dan punt 6. It meast Randstedelijke punt yn it listje. Elts jier in Alvestêdetocht. CO2 neutraal. Neist it feit dat we it net iens alle jierren wolle moatte, omdat der dan neat fan de sjarme fan de tocht oerbliuwt, is it ek in bewiis dat net folle minsken mear witte hoe lang in iisbaan fan 200 kilometer is. Kompleet net realistysk.

 

Jim meie my yn 2030 ôfrekkenje op dizze kollum. Want no sil de teneur wol wêze dat ik negatyf bin, mar ik ferfang dat wurd leaver troch realistysk. Myn stelling is dat net ien fan de punten helle wurde sil. Oant nije wike!

 

 

     

vrijdag 18 juni 2021

Restauraasje WO771 yn Corona-tiid. De deskundige: 'Doe maar in de kachel'

Corona-boat WO 771


 

It sil ergens yn de maitiid fan 2020 west ha. De wrâld stie op de kop troch de corona-perikelen en der drige in lockdown. Nimmen hie ea tocht dat in hiel lân sa yn de besnijing reitsje soe fan in firus út Sina. En der wienen noch wat saken dêr’t we yn de persoanlike sfear drok mei wienen, mar dat hoecht net eltsenien te witten.

Wat wol relevant is: Minsken begûnen har nuver te gedragen. Guon dêr’t je it nea fan ferwachte hienen, mar dat heart der by, ha ik letter fan in ûnderfinings-deskundige leard. Yn minne tiden leare jo jo freonen kennen en dat blike der dan altyd folle minder te wêzen, wat op himsels gjin probleem is. De echten bliuwe oer, sis mar.

Myn each foel op in Facebook berjocht fan myn neef Jan. Dy dielde in berjocht dêr’t in feiling yn oankundige waard. Fan in hiele soad âlde trekkers en dêroan besibbe artikels. No wenje wy sûnt in jier as wat op in plak dêr’t in âlde trekker net echt mear fan tapassing is, mar ik ha as jonge in soad trekkers opknapt. Prachtich moai wurk. Mar klear, tiden hawwe tiden, sûnt myn 40e skriuw ik en doch (die) wolris wat yn de presintaasje-hoeke. Nije útdagings, sis mar.

Ik blêde wat digitaal troch de feiling en ien fan de lêste kavels foel myn each op.

 

Diverse nostalgische nautische attributen’

 

Op de earste foto stie in houten boatsje. En ik wie daliks ferkocht. De foarm fan it skipke wie prachtich, der stie in stokâlde lampe op de mestelbank en ik tocht: Hjir ha ik wol nocht oan. It ding wie fiif meter lang, dat soe dus krekt yn ús hok passe. Mar ja, in online feiling... Op de saneamde ‘kijkdagen’ hie ik gjin tiid, want it libben fan in zzp’er yn myn branche lit him kwa planning net altyd stjoere.

Leafde makket blyn, sizze se en der is gjin gruttere wierheid. Ik seach inkel nei de foarm fan it boatsje en klikte troch de foto’s sûnder der echt goed nei te sjen. Doe’t de feiling oan syn digitale ein kaam, ha ik in knap stik boppe de it heechste bod bean, en ferdomd as it net wier is, ik wie samar eigner fan in boat!

 

Doe’t ik op myn scooter nei it bedriuw gie om te besjen wat ik no krekt kocht hie, skrok ik al in bytsje. Guon fan de ‘nostalgyske attributen’ wienen kreas oer it flak fan it skipke lein, mar dêr koe ik myn fûst op meardere plakken trochhinne stekke. Mei oare wurden, it ding wie kats ferrotte. Alle spanten en it hiele flak wie nei gychem. Op wei nei hûs krige ik in moessonbui op de kop, wy ha 45 minuten mei fiif man en in elektryske rolstoel yn in bushokje skûle. As dit mar gjin foarteken is, tocht ik. 

 

It makke de trekker restaurateur yn my wer klearwekker. Mei in pear sterke hannen út famyljerûnte ha we de boat op in trailer setten. Fia myn skriuwkollega Hilda Talsma en Jelle, har man, kaam ik by in deskundige yn Warten telâne. Ik frege wat ik it bêste mei dit projekt dwaan koe. Hy hat der in slach omhinne west en sei doe letterlik:

 

‘Doe maar in de kachel, hier is geen beginnen aan.’

 

Okee. Dan wurdt it foar my dus in útdaging, want ik bin sa dwers as pakjetou as deskundigen dingen ôfskriuwe. Ik ha nei it Scheepvaart Museum yn Snits west, omdat wy de letters op de boat net thúsbringe koenen. It blykte nei in skoft sykjen te gean om in boatsje út Workington, dat leit yn Ingelân, boppe Liverpool.

 

En doe ha ik, om troch de tiid te kommen en de kop leech te meitsjen, it boatsje stikje by bytsje ûnder hannen naam. Der bleau úteinlik net mear fan oer as de boppeste pear planken, de rest is allegearre nij. En omdat ik better mei izer as mei hout bin, ha ik dêr foaral mei wurke. Sjoch mar even nei de foto’s.     

 







































 



En sa is it gien. Miskein komme we jim wolris ergens tsjin.😊

zaterdag 12 juni 2021

Goed nijs foar Fryslân!



Mei de rêch nei bûten?

Op 9 Juny 21 twittere it ministearje fan ynlânske saken dat se goed nijs hienen. Der is genôch kapasiteit om oant it jier 2030 goed 900.000 nije wenningen te bouwen. Op in kaartsje dat der by stie, wie goed te sjen wêr’t dy nijbou foaral plakfine sil.

It sil jim net fernuverje dat it gros yn de Rânestêd realisearre wurde sil. Noard Hollân, Utert, Súd Hollân en Noord Brabân komme yn dizze berekkening allegearre boppe de 100.000 nije wenningen. It Noarden docht it in stik rêstiger, mar dat is te ferwachtsjen. Wêrom?

 No, minsken binne foaral yn it earste plak gewoantebisten. As jo famylje al generaasjes yn in bepaalde hoeke fan it lân wennet, is de kâns grut dat de bern dêr ek settelje wolle. Gewoan, om ticht by freonen en kunde te wenjen. Neat frjemds oan. Der binne ek oaren, mar de macht fan de grutte getallen wiist dochs út dat in soad folk hechtet oan harren eigen, fertroude stikje wrâld. Minsken binne yn ’e regel net fan dy dryste ûndernimmers as it oer it sykjen nei it lytse gelok giet. It is dan ek gjin wûnder dat de measten harren partner fine op mar in pear kilometer fan dêr’t se wenje. Nochris, der binne ek oaren, neat mis mei, mar it gros docht it noch krekt as eartiids. Is dat in skande? Fansels net.

 Dy tweet fan it ministearje wie net foar eltsenien goed nijs. De bestjoeren fan de noardlike provinsjes skeaten grif yn in kramp. Harren proefballonnen Deltaplan en Lelylijn waarden hjirtroch mei skerpe attributen oanfallen. Miskien sels al lek stutsen, want as je dan út polityk Den Haag ek noch in kear de melding krije dat de VVD en D66 oan de formaasje tafel sein ha dat dy beide ballonnen wat harren oanbelanget net in hurd punt binne, slacht fansels de panyk ta. (Ja, jo kollumnist heart wolris wat)

 Karma is a bitch, sizze se dan. Yn sân hasten moast der oan krisismanagement dien wurde. En hoe dogge je dat better as troch de rêch nei bûten te kearen? Lekker feilich yn jo eigen bestjoerlike rûntsje de skea op te nimmen en it elektoraat even bûten de diskusje te hâlden? Want dat is wat der barde.

 Yn de oarspronklike aginda foar de behanneling fan it Deltaplan stie as iepening de mooglikheid foar boargers en ynstânsjes om yn te sprekken. Sjoch mar nei it plaatsje. 



Mar wûnderbaarlik, in goed oere nei it nijs út Den Haag hat de aginda-kommisje en de griffy yn al harren wiisheid it earste punt fan de aginda helle. Fierderop yn de nije fariant stiet dat se beprate sille hoe’t de Mienskip yn de takomst by it plan belutsen wurde kinne. Nochris, sjoch mar nei dit plaatsje 


En dan binne der ek noch guon dy’t dat ‘in lytse oanpassing’ fine.

Dy tweet út Den Haag is goed nijs foar Fryslân. 12.600 hûzen sa as se oanjûn binne op dat kaartsje kinne moai op it plak boud wurde dêr’t se nedich binne. Dus net bouwe om it bouwen en om in totaal oerstallige Lelylijn spoarbaan út te ûnderhanneljen, mar bouwe om de bern út Fryslân de kâns te jaan om yn harren eigen omjouwing wenjen te bliuwen. Wiis wêze mei ús romtlike kapitaal, dat soe it kredo wêze moatte foar de kommende Provinsjale ferkiezings. It docht út de sifers gewoan bliken dat nimmen sit te wachtsjen op megalomane oantallen nije wennings yn it noarden. Brûk dy Fryske nochterheid en set yn op duorsum, toerisme en soargje sa dat de Friezen de lokkichste ynwenners fan Nederlân bliuwe. Want dat binne we no noch, gelokkich. Mei troch dy tweet fan it ministearje kinne we it bliuwe. 

Ik bin benijd oft de provinsjale polityk de Friezen lokkich hâlde wol. Miskien kinne se ûnder ynfloed fan in bakje slim krûderige tee ta in helder ynsjoch komme oer wat der werklik ta docht yn it libben. Dat wol soms by eks boargemasters ek omraak helpe, ha ik begrepen.     

zaterdag 5 juni 2021


 

Softporno-polityk.

 

We moatte it even oer it wurd demisjonêr ha. Jim witte wol, dat is de steat dêr’t ús kabinet op dit stuit yn sit. Ik ha de betsjutting even foar jim opsocht, skrik net as jim it hearre.

Een minister als individueel lid, of een regering als collectiviteit is demissionair indien deze niet langer het vertrouwen geniet van een meerderheid van de wetgevende macht en als gevolg hiervan haar ontslag heeft ingediend. Het gevolg hiervan is dat deze regering enkel nog de lopende zaken mag afhandelen en geen omstreden zaken mag behandelen.

Mei oare wurden, in demisjonêr kabinet sit der inkel noch om, sa as se dat sizze, op de winkel te passen. Omdat der gjin fertrouwen mear yn harren is. No wit ik net oft jim de ôfrûne tiid de polityk noch wat folge ha, mar it kabinet ûnder oanfiering fan Mark Rutte strielet no net echt út dat se nederich dwaande binne om op de winkel te passen. Sterker, se binne de winkelformule oan it fernijen, ferbouwe yntiids de saak ek noch even en dogge dit mei it elan fan in stel opportunisten dy’t ferjitten binne dat der gjin fertrouwen mear yn harren is. 

De media docht der fleurich oan mei troch yn hast alle berjochten oer it kabinet te sprekken sûnder it wurd demisjonêr te brûken. 

Wat hat it dan noch foar doel om de kneppel yn it hinnehok te smiten en in kabinet fuort te stjoeren? It liket de lêste wiken wol of ha se noch nea safolle moasjes en proefballonnen oannaam. Wat is dat? Mei de finish yn it sicht besykje safolle mooglik Rutte 2 belied der troch te rammen en de kiezers yn it gesicht út te laitsjen? Yntiids wurde we oerspield mei ferkenners en ynformateurs fan in partij dy’t no net daliks ta de grutsten yn de Keamer heart. It is yn alles krekt as fine de Haagse politisy dy ferkiezings mar in ferfelende bysaak en lûke se in lange noas nei it elektoraat. 

It liket in nije trend yn de polityk te wêzen om foaral de eigen, troch sûffleurs betochte plannen der troch te hammerjen. Of dy plannen wol as net yn in partijprogramma stienen doe’t it elektoraat der wat oer te sizzen hie, docht der net mear safolle ta yn it Nije Liederskip. 

It is in hiele gefaarlike wiziging yn it hanneljen fan de polityk. Steatsrjochtlik soe dêr ris goed ûndersyk nei dien wurde moatte. 

Provinsjaal falle de Lelylijn en it Deltaplan fan it Noorden ûnder deselde wize fan dwaan. Yn gjin inkel partijprogramma út 2019 steane dizze saken beskreaun sa as se no nei bûten kaam binne. 

Wy ha hjir de mûle fol fan diktatoriale steaten dêr’t nimmen earne wat oer te melden hat, mar foar ús eagen ûntrôlet him yn ús eigen lân en provinsje de softporno ferzje.      

zaterdag 24 april 2021

 

Lelylijn: Optimisme feroaret yn pine yn de holle

 

Optimisme is in moai wurd. Der sprekt hoop út. Optimisme makket ús dagen lichter en soarget foar in gefoel dat we dingen oankinne. In positive vibe, yn nijmoadrich jargon. Mar der is ien grutte útsûndering by it brûken fan it wurd optimisme. As je it yn hannen jouwe fan plannemakkers. Dan feroaret optimisme geregeld yn pine yn de holle. It is net al te dreech om in stik as wat foarbylden te neamen. It Saailân, dat mei Abe Bonnema syn legaat fan 18 miljoen úteinsette en by oplevering mear as 120 miljoen koste hat. It stille drama dat dêr plakfûn hat mei ûndernimmers yn de achterlizzende gebouwen dy’t jierren op tok hâlden binne en nea kompensearre. Nimmen hat it der oer, mar rin mar ris troch de kelder fan it Saailângebou. Hast gjin winkel mear te bekennen. Noch ien: It Polderhoofdkanaal. As je dat wurd yn de gemeentehûzen yn Drachten en Beetstersweach sizze, sjitte der noch altyd minsken spontaan yn de stress. Yn Drachten ha se noch in moai foarbyld, De Lawei. Mar eins kinne je sizze dat by hast alle grutte projekten de woarst dy’t de minsken foarhâlden wurdt goedkeap is, sa lang as je der mar net yn bite. Dizze wike gie it oer in oantal saken. Pine yn de holle dossier Thialf, dat struktureel jild te min hat. Foar in fiks part omdat der yn Ljouwert sa nedich ek in 400 meter baan komme moast dêr’t in soad reedryd teams út it noarden fan Fryslân no traine, mar dat wurdt net iens neamd omdat je dan net populêr binne. Dochs mist Thialf al dy ynkomsten, dêr hoege jo net in rekkenwûnder foar te wêzen. Der sil dus alle jierren jild by moatte om de topsport te fasilitearjen. De fraach is net oft de reedryd BV Nederlân dat dwaan sil, it giet inkel oer it ferdielen fan de skea. Der is nammentlik net ien fatsoenlik alternatyf foar Thialf, dat is ien fan de saken dêr’t we nei de fernijbou hiel optimistysk oer wêze kinne. Thialf sil dus wol bliuwe.

 

Leare plannemakkers dan net fan it ferline? No, nee. Dat is harren taak ek net, it is de polityk dy’t nea wat ûnthâldt. Dat mei de foarsichtich negative konklúzje wol wêze as je nei it folgjende debâkle yn oprjochting sjogge. Plannemakkers blike faak safolle oertsjûgingskrêft te hawwen dat se de sittende polityk ferliede om as gekken yn dy fette woarst te happen. Pier Eringa sei it dizze wike sa: Yn de plannen om Thialf te bouwen siet neffens him 'in stik optimisme'. ‘Oan de foarkant fan sa'n projekt wurdt faak in berekkening makke dy't achterôf net blykt te klopjen.’

Sterker, de polityk is ree om grutte projekten út te ruiljen, sa die dizze wike bliken. It Saailân, de Lawei, Thialf en it Polderhoofdkanaal binne klein bier by it plan dat de bestjoeren fan de noardlike provinsjes yn Corona-tiid yn in pear moanne yninoar rammele ha. Mei grutte wurden wurdt it it Delta-plan foar it Noarden neamd. En it moat yn dizze foarm absolút net trochgean. Want it is in klassyk gefal fan happe yn de fette woarst dy’t yn dit gefal sa djoer wurde sil dat nimmen mear wit oer hoefolle jild it giet. Mar dat is noch net iens it slimste oan dit gedrocht.

 

Witte jim wat it grutste kapitaal fan Fryslân is? Dat is ús romte. De grutte kwaliteit fan skjinne loft en wenjen. Wy binne net foar neat de provinsje dêr’t de minsken it lokkichst binne. De plannen foar in Lelylijn en de megalomane oantallen nije wenningen dy’t troch yn ôfsletten bubbels wenjende en wurkjende  bestjoerders even op papier skiten binne, sille dramatyske gefolgen ha foar alles dat Fryslân sa eigen en moai makket. En nee, ik bin perfoarst net tsjin fernijing. Ik ha echt wol sinnepanielen op myn dak. Mar witte jim wat it is? Al dy sinneparken en wynparken dy’t no yn de moade binne, is it probleem net. As we in jier as wat fierder binne en der oplossings binne dy’t better binne en minder yngreep op ús lânskip ha, kinne dy parken wol wer ûntmantele wurde en dan ha je wer greiden en wetterplassen. It probleem is  de grûn dy’t mei hûzen beboud wurdt. Dy wite skimmel wurdt nea wer ôfbrutsen. En lit jim net ferliede om yn de fette woarst fan de plannemakkers te biten, it ferhaaltsje dat it gros fan dy hûzen yn de besteande stêden komme, is laarjekoek. Dy oantallen is gewoan gjin romte foar en dus sille der grutte stikken fan ús fergeze romtlike kapitaal opoffere wurde moatte. Dat kin mar ien kear. As de polityk echt wat mei Fryslân hat, soenen se dizze kear ris oer de koarte termyn hinne sjen moatte. De fraach oer urginsje fan it ferkloatsjen fan in unyk lânskip freget folle yngrevener ûndersyk as nei in pear moannen in optimistysk kleure proefballon oplitte. Dy stekke we by dizze hartstikkene lek.       

zaterdag 11 juli 2020

Zelfmoord/Zelfdoding


Zelfmoord/Zelfdoding

Momenteel pleegt elke week minstens één boer in Engeland en Wales zelfmoord. In 2018 zijn 89 boeren op die manier om het leven gekomen. In de landen om ons heen worden alle gevallen van zelfmoord in lijstjes vermeld, die aangeven in welke sector ze plaatsvinden. Dan krijg je een beeld van waar de knelpunten zitten. In Nederland gebeurt dat helaas niet, maar je kunt er bijna vanuit gaan dat de cijfers procentueel niet veel zullen verschillen.
Hoe komt iemand op het punt dat hij of zij denkt dat het beter is om er niet meer te zijn? Vaak gaat het om gewone mensen waar je niets of bijna niets aan gemerkt hebt. De schok voor de achterblijvers is enorm.

De kracht van woorden, of je ze spreekt of ergens opschrijft in een blog of artikel in een krant, is veel groter dan je op het eerste gezicht zou denken. Omdat er de laatste tijd veel vanuit de onderbuik wordt geschreven en gepraat, komen de woorden nog harder aan. Zelfs in de agrarische wereld is er grote behoefte aan geestelijke zorg. Die stoere tractoren en al dat bier verbloemen veel, maar achter de schermen is er veel meer aan de hand.

Deze week heb ik contact opgenomen met een bedrijf, gespecialiseerd in begeleiding in de agrarische sector. Er zijn er niet veel van, sterker, Hogenkamp Agrarische Coaching in Wierden is de enige die geheel gericht is op de begeleiding van boeren. In een heel verhelderend telefoongesprek vertelde Paulien Hogenkamp veel over wat ze tegenkwam. Niet alleen nu, maar ook eerder en wat ze in de toekomst verwacht. Ze hebben een team van acht mensen, van coaches tot psychologen en proberen zo snel mogelijk een hulpverzoek te honoreren. Bij reguliere zorg duurt dit vaak lang, met intake en formulieren, maar daar hebben boeren er al teveel van.
Het bedrijf richtte zich voornamelijk op Overijssel. Daar, in het oosten van het land, wonen vaak meerdere generaties op dezelfde boerderij, met alle problemen die dit kan veroorzaken. Vader vindt dat zoon het niet goed doet, of andersom. Schoonmoeder vindt schoondochter maar niets en dus kan ik nog wel even doorgaan. In feite is dit een situatie die we hier ook vaker tegenkomen, de mantelzorgwoningen bij de kinderen op het erf. Het is goed om dit te blijven monitoren, want is dat een wenselijk toekomstbeeld? Maar dat is een ander verhaal.
Inmiddels komen de hulpvragen voor het bedrijf Hogenkamp al lang niet alleen uit Overijssel, maar ook Friese boeren hebben hun weg naar Wierden gevonden

Boeren die zelfmoord plegen, doen dat niet van de een op de andere dag. Vaak stapelt het ene probleem zich op het andere en na verloop van tijd is de emmer vol of is het hoofd te klein. Paulien Hogenkamp schetste dat het essentieel is om elk signaal dat in de richting van een hulpverzoek gaat te honoreren. Boeren zijn meestal niet van die praters, bovendien zitten ​​ze vaak in (zelfgekozen) isolement omdat het werk hen op en rond de boerderij houdt. Een opmerking van een politicus die de halve veestapel wil opruimen, hakt er in bij een boer die dag en nacht bezig is met zijn dieren. Ik heb deze week gehoord dat sommige columns ook jaren doordreunen.
Wat mensen zeggen en schrijven, doet iets met andere mensen. Als protesten militante trekjes krijgen, moet er actie worden ondernomen, dat is helder. Maar oordeel niet te snel. Een mening van een columnist, radiomaker, politicus of hoofdredactionele journalist is leuk, maar als je een uur met een professionele hulpverlener praat, kun je beter begrijpen hoe groot de problemen zijn en hoe het zover is gekomen. Met andere woorden, praat erover. Dan zullen hopelijk minder vrouwen, mannen en kinderen achterblijven omdat ze niet konden voorkomen dat hun partner, vader of moeder er een eind aan maakte.


zaterdag 19 oktober 2019

De fabel van objectief zijn




Er was eens een gedeputeerde... Dat zou de standaard opening van een sprookje kunnen zijn, maar deze column is geen sprookje. Als het een sprookje zou zijn, had ik het ‘De Duivelse Kaasstolp’ genoemd.

Ik heb naar aanleiding van alle polarisatie van de afgelopen weken wel weer even gedacht aan wat deze gedeputeerde in het Friese Provinciehuis tussen de wandkleden van Claudy Jongstra tegen me zei. Of beter: wat deze gedeputeerde mij heeft uitgelegd. Als je in de democratie op een bepaalde plek belandt waar je jezelf bestuurder mag noemen, vindt er een proces plaats. De gevolgen van dat proces heb je vaak niet eerder in de smiezen dan wanneer je, al of niet gedwongen, die positie weer moet afstaan.
Ik neem deze gedeputeerde als voorbeeld. Er zijn verkiezingen, jouw partij mag na de formatie een gedeputeerde leveren. Jij bent de uitverkorene. Dan ga je midden op een ronde kaasplank zitten. Van alle kanten komen mensen die je goede raad in het oor fluisteren. In eerste instantie neem je overal tijd voor, je wilt jezelf goed oriënteren. Langzamerhand verzamelt zich een aantal vertrouwelingen die je meer en meer in één richting duwen. Dat is de koers die je als gedeputeerde zal gaan varen.

Maar er gebeurt nog wat en dat heb je niet in de gaten.

Langzaam zakt een grote glazen kaasstolp over jou en je vertrouwelingen heen. Het glas is van een dusdanige kwaliteit dat het bijna onbreekbaar is. In de periode dat de stolp nog niet helemaal op de plank is geland, hoor je zo nu en dan nog wel wat andere geluiden dan die van je vertrouwelingen. Maar na een tijdje is de stolp neergedaald en staat onwrikbaar op de houten plank.

Vanaf dat moment ben je als gedeputeerde volkomen geïnstitutionaliseerd. Je gaat bijna blind af op wat je vertrouwelingen je in je oor fluisteren. Misschien zijn er buiten de kaasstolp wel mensen met veel betere argumenten, maar die hoor je niet, je bent er niet ontvankelijk voor omdat alles afketst op de glasharde overkapping waaronder je bent beland. Al ben je bezig met alle goede intenties, je raakt doof voor argumenten.

Dit proces beperkt zich niet tot gedeputeerden. Alle partijen die elkaar de afgelopen weken voor van alles en nog wat uitmaakten, zitten onder hun eigen kaasstolp. En ze doen allemaal mee aan het wereldkampioenschap elkaar de grond inschrijven. Journalisten, TV- en radiomakers, columnisten, wetenschappers, politici, boeren, klimaatprotesters en de voor- en tegenstanders, allemaal zitten ze onder hun eigen veilige onverwoestbare kaasstolp. Ze luisteren niet, omdat ze elkaar niet verstaan kunnen of willen.

Dit verhaal over de kaasstolp bubbel vertelde een gedeputeerde me. Wie het was doet er niet echt toe. Volgens mij mag je het een klein wonder noemen als iemand de moed heeft om, al is het maar heel even, die kaasstolp op te tillen en te luisteren naar andere meningen. Dat zou in dit geval deze week zomaar weer eens een gedeputeerde geweest kunnen zijn. Hulde! Al zullen veel kaasstolpen nu wel weer trillen van boosheid omdat het volkje eronder het totaal met mij oneens is.

Sla die klotedingen aan gruzelementen en praat met elkaar.        

zaterdag 12 oktober 2019

NL versie Kiloknallers en bioboeren


Kiloknallers en bioboeren

We stonden in de rij voor de kassa. Bij de Action. Daar sta je bijna altijd in de rij, want de meeste Nederlanders gaan geregeld naar de Action. Voor ons stond een vrouw. Daarover later meer. Naast de Action is de Aldi, waar je het gros van de lokale miljonairs ook tegenkomt. De meeste mensen willen nu eenmaal niet de hoofdprijs betalen als het op een andere plek voor de helft te koop is. Een voorbeeld van deze stelling kwam ik dit jaar tegen bij één van de verkoopacties van Friese boeken. We moesten naar een bepaald adres waar iemand met de pin wilde afrekenen, veel mensen hebben geen contant geld meer in huis. We kwamen op een erf waar drie megastallen stonden. Daar rekenden we een Fries prentenboek af en ik vroeg welk vee er in die stallen stond. Vleeskuikens, was het antwoord. Van die goedkope kiloknallers. Ik vroeg of daar nog wat mee viel te verdienen. Daar kreeg ik een bevestigend antwoord op. De reden laat zich raden.

Deze week las ik een artikel over een kippenboer die het allemaal anders wil doen. Een jonge boer, vol met ambities. Bio, groen, duurzaam en nog wat van die zaken kwamen voorbij. Hij had grof geïnvesteerd in zijn stal om zo weinig mogelijk uitstoot van stof en andere zaken te bewerkstelligen. De kuikens hadden een paar decimeters meer ruimte en hij voldeed daarmee aan wat we tegenwoordig onder verantwoord produceren verstaan. Alles klaar voor de nieuwe tijd. Er is jammer genoeg één probleempje, hij dreigt failliet te gaan. Er is namelijk in dit land nog niet genoeg markt voor een vernieuwende agrarische ondernemers zoals deze kippenboer. Je kunt alles op orde hebben, duurzaam, bio en groen produceren, maar daar hangt een prijskaartje aan.

Wij, u en ik, wij kiezen uit gewoonte nu eenmaal vaker voor de goedkopere producten en knikken begrijpend als we het bio etiket lezen. Ja, die boer is goed bezig. Vervolgens pakken we uit het schap daaronder de kilonaller en leggen die in de winkelwagen. Daar zal ik niemand om veroordelen, want dan zou ik roomser dan de paus zijn. Aanvullend: er zijn tegenwoordig heel erg veel roomsen op de sociale media kan ik u melden. Het is een godswonder dat de kerken zondags niet tjokvol zitten.

O ja, we stonden dus bij de kassa. Voor ons stond een vrouw, ze had niet veel artikelen. Vier zakken pepernoten om precies te zijn. Die liggen begin oktober alweer prominent in de winkels en dus worden ze gekocht. De warme bakkers verkopen ook pepernoten. Die zijn waarschijnlijk een keer zo duur als die van de Action. De vrouw sprak een taal die ik niet verstond. Toch kocht ze een typisch Nederlands product. Op een manier die je ook als traditioneel Nederlands zou kunnen noemen, namelijk zo goedkoop mogelijk. Mag je dan zeggen dat haar integratie beter is gelukt dan ons consumptiegedrag?